Skutki braku higieny przy aparacie ortodontycznym Jednym z mitów pokutujących wśród potencjalnych pacjentów, a nierzadko i wśród stomatologów jest ten, o psuciu zębów przez aparat ortodontyczny. Czy aparat ortodontyczny powoduje powstanie ubytków – dziur – jak mawiają pacjenci? Odpowiedź na to pytanie jest krótka. Brzmi : nie. Jednakże kwestia ta wymaga szerszego omówienia. Już w chwili kwalifikowania do leczenia ortodontycznego, analizuje się stan higieny jamy ustnej u pacjenta. Jeśli jest ona niedostateczna, zwracamy na to uwagę, dając czas na podniesienie jej poziomu. Brak właściwej dbałości o zęby w postaci skutecznego szczotkowania i występowanie płytki nazębnej – dyskwalifikuje pacjenta. W przypadku aparatów wyjmowanych (lub inaczej ruchomych), pacjenci wyrażają swoje obawy, sądząc że ocieranie metalowych elementów utrzymujących, czyli klamer, może „zetrzeć" szkliwo. Szkliwo zęba jest bardzo twarde i nigdy, nawet przy wiele lat użytkowanych aparatach wyjmowanych nie zaobserwowano jego uszkodzeń. Natomiast, jak chodzi o aparaty stałe, które najczęściej składają się z pierścieni zacementowanych na zębach trzonowych, czasem, bardzo rzadko, na przedtrzonowych, oraz zamków przyklejonych do poszczególnych zębów, sytuacja wygląda inaczej. Cement do montowania pierścieni zawiera fluor, cały czas uwalniany do szkliwa zęba, działając ochronnie. W przypadku gdy cement się wykruszy, osłabi się utrzymanie pierścienia i zacznie się on ruszać, lub nawet spadnie z zęba. Wówczas, zostanie ponownie zacementowany, szczelnie wypełniając przestrzeń pomiędzy pierścieniem, a zębem. Zamki są do zęba przymocowane klejem na całej powierzchni zamka. Tu, jeszcze bardziej niż w przypadku pierścienia brak jest jakiejkolwiek luki pomiędzy nimi. Oznacza to, że na powierzchni zęba, do której szczelnie przylega zamek nie może powstać i nie powstanie żaden ubytek próchnicowy. Najmniejsza nawet nieszczelność kleju powoduje odpadniecie zamka. Jak dbać o zęby przy aparacie ortodontycznym? Jednakże, powstają miejsca trudniej dostępne dla szczotki niż wtedy, gdy na zębach nie ma aparatu. Dla osób, które zawsze prawidłowo dbały o higienę nie będzie to stanowiło większego problemu. Trzeba tylko nieco staranniej i dłużej czyścić zęby tak, aby włosie szczoteczki weszło pod łuk, oraz pomiędzy zamek, a dziąsło. Ponadto trzeba korzystać z otrzymanych po założeniu aparatu dodatkowych akcesoriów, jak np. szczoteczki interdentalnej (szczegółowe techniki omówione w poprzednich numerach biuletynu). Odwapnienia szkliwa powstają nie pod zamkami, ale na powierzchniach zębów dostępnych dla szczoteczki, lecz niedokładnie lub wcale nieoczyszczanych. Szczególnie w okolicach pomiędzy zamkiem, a dziąsłem. Takie ubytki powstają u pacjentów niedbających we właściwy sposób o higienę nawet wtedy, gdy nie noszą oni aparatów ortodontycznych. Przyczyną powstania, jest nieusunięta płytka bakteryjna, w której kolonie bakterii w procesie przemiany materii wytwarzają kwasy, uszkadzające szkliwo. Początkowo są to powierzchowne demineralizacje w postaci kredowobiałych plam, z czasem sięgające coraz głębiej w szkliwo, zmieniając barwę na brązową, a powierzchnia szkliwa staje się chropowata, następnie tworzy się wyraźny ubytek. Początkowe fazy są odwracalne. Stosując pasty remineralizujące, można przywrócić prawidłową strukturę szkliwa. Z biegiem czasu staje się to niemożliwe. Nie tylko szkliwo ulega uszkodzeniu przez nieusuniętą płytkę nazębną. Również dziąsło brzeżne, atakowane przez bakterie i produkty ich przemiany materii wykazuje objawy stanu zapalnego; staje się zaczerwienione, obrzęknięte (tzw. rąbek zapalny)i łatwo krwawi. Niestety, tę skłonność do krwawienia pacjenci odczytują opacznie (po części z powodu wprowadzających w błąd reklam telewizyjnych) i unikają szczotkowania aby nie prowokować krwawienia, co oczywiście nasila objawy zapalenia. W takiej sytuacji lekarstwem jest WZMOŻONA higiena, a nie jej brak. Zmiany w szkliwie w wyniku braku należytej higieny Poniżej, przedstawiony został przypadek pacjenta, leczonego stałym aparatem. Już przed jego założeniem widać zmiany w szkliwie. Świadczy to o braku właściwej higieny. Pacjent został o tym poinformowany, oraz przeprowadzono instruktaż higieny jamy ustnej. Niestety, jak pokazują fotografie z poszczególnych wizyt, na zębach znajdują się zwały miękkiej bakteryjnej płytki nazębnej, którą w większości usunęłoby jedno przeciągnięcie szczoteczką w tej okolicy. Myślę, że wyraźnie pokazuje ten przykład iż to nie aparat psuje zęby pacjentowi. Stan zapalny oraz odwapenienia Odwapnienia Bakteryjna płytka nazębna Płytka bakteryjna Ponadto, mimo iż osiągnięto dobry rezultat leczenia ortodontycznego, stan zębów po zdjęciu aparatu jest, delikatnie mówiąc, niezbyt dobry, co psuje ostateczny efekt. Najdramatyczniejszy stan zębów jaki widziałam w swojej długiej już karierze zawodowej, obrazuje poniższe zdjęcie. Zła kondycja zębów po zdjęciu aparatu ortodontycznego Całkowita niemożność wyegzekwowania u młodocianego pacjenta podstawowej higieny , była przyczyną wcześniejszego niż planowano zdjęcia aparatu. Przy tej okazji trzeba zaznaczyć, że szkliwo pacjentów młodocianych jest mniej dojrzałe od szkliwa pacjentów dorosłych i w związku z tym bardziej podatne na wpływ czynników uszkadzających. Zaprezentowane tu przypadki są na szczęście jednostkowe i zdarzają się bardzo rzadko. Z całą pewnością nie musiało do nich dojść. Obecnie, od niedawna, mamy na rynku polskim dostęp do materiału, którym pokryć można całą powierzchnię zęba przed klejeniem zamków aparatu, szczególnie okolice najbardziej podatne, czyli przydziąsłowe. Powstaje w ten sposób warstwa ochronna, zabezpieczająca szkliwo przed działaniem płytki nazębnej. Polecamy taki zabieg szczególnie młodzieży, ale nie tylko. Materiał ten ulega naturalnemu zużyciu, ale zabieg można powtórzyć. W celu sprawdzenia, czy na zębie wciąż znajduje się ochronna warstwa preparatu, oświetla się go specjalną lampką, gdyż widoczny jest w ultrafiolecie. Uwaga! Zęby świecą na dyskotece! Jolanta Jarka
5. Rosiak – Jankowska R., Zalecenia po założeniu aparatu ortodontycznego stałego, 6. Dental Medicenter, Higiena przy leczeniu ortodontycznym, Higiena przy leczeniu ortodontycznym — Dental Medicenter Przed założeniem aparatu ortodontycznegoCzyszczenie zębów w czasie noszenia aparatu ortodontycznegoJak użytkownicy aparatów powinni czyścić zęby?Jakich produktów unikać podczas noszenia aparatu ortodontycznego? Decyzja o założeniu stałego aparatu ortodontycznego jest podejmowana wspólnie z pacjentem przez lekarza. Zazwyczaj aparat sugerowany jest w przypadku nierówno ustawionych zębów w łuku, nadmiernie ściśniętych zębów lub też szpar pomiędzy nimi. Zanim jednak urządzenie zostanie założone na nasze zęby konieczne jest zadbanie o stan jamy ustnej i zapoznanie się z zasadami dbania o nią już po założeniu aparatu. Przed założeniem aparatu ortodontycznego Aby założenie aparatu było możliwe i bezpieczne ortodoncja zaleca wyleczenie wszystkich ubytków znajdujących się w jamie ustnej. Tylko zdrowe zęby kwalifikowane są do leczenia ortodontycznego. Wyleczenie nawet najmniejszych ubytków jest konieczne, aby próchnica nie rozprzestrzeniała się po założeniu urządzenia, kiedy leczenie będzie utrudnione lub niemożliwe. Czyszczenie zębów w czasie noszenia aparatu ortodontycznego Bez wątpienia higiena jamy ustnej jest w czasie leczenia ortodontycznego utrudniona. Faktem jest, że pomiędzy zamkami aparatu gromadzą się resztki jedzenia, które trudno jest usunąć klasyczną szczoteczką. Zwiększa się także ryzyko odkładania płytki nazębnej czy tworzenia się ubytków w okolicach zamków. Długotrwałe noszenie stałego aparatu podrażnia także nasze dziąsła, które narażone są na uszkodzenia i krwawienie. Jak użytkownicy aparatów powinni czyścić zęby? Czyszczenie zębów z aparatem ortodontycznym wymaga nieco więcej czasu i przyrządów. Nie wystarczy klasyczna szczoteczka! W aptekach znajdziemy specjalne szczoteczki do czyszczenia przestrzeni zębowych oraz elementów aparatów ortodontycznych. Poza nimi zawsze przy sobie powinniśmy mieć także nici dentystyczne oraz pastę do zębów z fluorem (nie może być wybielająca!). Aby zameczki nie podrażniały ścianek jamy ustnej zalecane jest stosowanie dedykowanych wosków, które zmniejszają dyskomfort. Jakich produktów unikać podczas noszenia aparatu ortodontycznego? Przede wszystkim zaleca się unikanie produktów klejących i oblepiających zęby, takich jak cukierki krówki, żelki, gumy do żucia. Niewskazane jest także spożywanie produktów twardych, wymagających gryzienia, takich jak kostki lodu, orzechy, chipsy. Twarde produkty mogą uszkodzić zamki aparatu. Wiele ortodontów podnosi także temat wybielania zębów podczas noszenia aparatów ortodontycznych. Zalecają oni unikania takich zabiegów, gdyż preparat będzie działał powierzchniowo, nie dostaje się pod zamki. Po zdjęciu aparatu widoczne będą niewybielone powierzchnie. Rozpocznij leczenie ortodontyczne. Po zdiagnozowaniu przez ortodontę wady zgryzu, zapraszamy na systematyczne wizyty kontrolne. Leczenie ortodontyczne pod okiem specjalisty to gwarancja zniwelowania wady zgryzu. Przypadki wad zgryzu u pacjentów w tym tyłozgryzu, zgryzu głębokiego, przodozgryzu, krzyżowego, otwartego, stłoczeń zębowych. Aparat ortodontyczny może zniwelować nawet najcięższe wady zgryzu i sprawić, że uśmiech będzie wyglądać estetycznie. Wiele osób ze wskazaniami do leczenia ortodontycznego obawia się jednak bólu. Jak jest w rzeczywistości? Czy zakładanie aparatu na zęby jest bolesne? Czy zakładanie aparatu na zęby boli? Proces zakładania aparatu ortodontycznego przebiega etapami i u niektórych pacjentów pojawia się wtedy ból zębów. Kiedy mogą wystąpić dolegliwości bólowe i jaki mają one charakter? 1. Założenie gumek separacyjnych Pierwszym etapem zakładania aparatu stałego jest u większości pacjentów tzw. separacja, czyli założenie gumek separacyjnych. Gumki separacyjne są umieszczane pomiędzy zębami trzonowymi, na które ortodonta zakłada później pierścienie ortodontyczne tworzące uchwyt dla łuku aparatu. Mają one na celu stworzenie przestrzeni na pierścienie w przypadku ciasno ułożonych zębów. Są zakładane na parę dni przed aparatem. Umieszczenie gumek między zębami zwykle jest bezbolesne, jednak już w ciągu paru godzin może pojawić się ból o charakterze dużej tkliwości zębów. To właśnie noszenie gumek separacyjnych jest dla wielu osób najbardziej bolesnym etapem zakładania aparatu ortodontycznego stałego. 2. Założenie aparatu ortodontycznego Zazwyczaj po tygodniu separacji pacjent może już zacząć nosić aparat ortodontyczny. Czy zakładanie aparatu na zęby boli? Samo zakładanie aparatu ortodontycznego nie jest bolesne. Ortodonta umieszcza wtedy na zębach pierścienie i nakleja zamki, stosując do tego celu specjalną lampę. Następnie pomiędzy zamkami i pierścieniami umieszcza się łuk w formie cienkiego drucika. Dolegliwości bólowe mogą jednak pojawić się w kilka godzin po założeniu aparatu ze względu na wywołany przez niego nacisk. Wówczas ból i większa tkliwość mogą dotykać już wszystkich zębów, na które został on założony. Dotyczy to także aparatów ruchomych. Jak długo bolą zęby po założeniu aparatu? Najczęściej ból po założeniu aparatu ortodontycznego utrzymuje się przez kilka dni, a następnie stopniowo zanika. Silne dolegliwości występują zazwyczaj w ciągu pierwszej doby. Czy ból pojawia się podczas noszenia aparatu? Warto pamiętać o tym, że dolegliwości bólowe mogą pojawiać się też podczas jego noszenia, w szczególności po wizytach kontrolnych u ortodonty. Aby zacieśnić lub rozszerzyć łuk zębowy, ortodonta musi zmienić naciąg drucika lub zastosować sprężynki. Wtedy także mogą pojawić się dolegliwości bólowe, jednak zwykle nie są już tak silne jak przy zakładaniu aparatu. Jak złagodzić ból po założeniu aparatu ortodontycznego? Aby zmniejszyć dyskomfort towarzyszący noszeniu aparatu ortodontycznego, warto pamiętać o poniższych poradach: – Unikaj produktów spożywczych twardych, wymagających odgryzania i żucia. – Jedz produkty płynne, półpłynne i miękkie, na przykład jogurty, owsianki, zupy, koktajle, puree, miękki chleb posmarowany serkiem lub dżemem, rozgotowany ryż, makaron. – Krój produkty na mniejsze kawałki, aby nie musieć ich odgryzać. – Pij chłodne napoje. – Zastosuj chłodzący okład wykonany z lodu. – W razie potrzeby zażyj leki przeciwbólowe, na przykład paracetamol lub ibuprofen. – Gdy zamki aparatu powodują otarcia i afty, zastosuj wosk ortodontyczny. Oderwij kawałek wosku, uformuj z niego spłaszczoną kulkę i nałóż go na zamek. – Podrażnienia od aparatu można złagodzić też za pomocą płukanek oraz żelów na afty do kupienia w aptece. Czy zakładanie i noszenie aparatu jest bolesne u każdego? To, czy zakładanie aparatu boli, zależne jest od indywidualnych predyspozycji, dlatego u niektórych osób dolegliwości będą silniejsze, a u innych słabsze. Warto jednak pamiętać o tym, że kilka dni dyskomfortu wynagrodzi piękny uśmiech, z którego można cieszyć się na zawsze! Po wymianie zębów mlecznych na stałe ortodonta oceni, czy krzywe zęby u dziecka wymagają zamocowania stałego aparatu, czy wystarczy tylko ruchoma wersja. Stały aparat na zęby. Stałe aparaty na zęby najczęściej są produkowane z metalu. Przed założeniem aparatu stałego konieczna jest troska o zdrowie samych zębów i dziąseł. Leczenie ortodontyczne, choć znane od wieków, dziś przybiera nieco inną formę głównie ze względu na rosnące potrzeby estetyczne klientów gabinetów ortodontycznych. Mowa o leczeniu kosmetycznym, które ma na celu poprawę wyglądu naszych zębów. Jednak leczenie ortodontyczne to przede wszystkim eliminacja wad zgryzu narządu żucia. Jak każdy rodzaj leczenia, leczenie ortodontyczne również niesie za sobą ryzyko występowania powikłań lub skutków ubocznych, w postaci zmian próchnicowych, resorpcji dziąseł czy resekcji aparatów ortodontycznych ma wiele celów. Oprócz walorów estetycznych dotyczących uzębienia oraz rysów twarzy, istotne jest przywrócenie prawidłowego zgryzu jak również prawidłowej czynności narządu żucia. Ze względu na powyższe efekty, jakie można osiągnąć podczas stosowania aparatów ortodontycznych, wzrasta liczba osób, które z nich korzystają w gabinetach ortodontycznych. Ważną jednak kwestią są powikłania, jakie mogą wystąpić po zastosowaniu zarówno aparatów stałych, jak i ruchomych. Zazwyczaj powikłania te spowodowane są nieodpowiednią higieną jamy ustnej, a najczęściej spotykanymi powikłaniami są odwapnienia widoczne w postaci białych plam na zębach, zmiany próchnicze, recesje dziąseł jak również zmiany w obrębie śluzówki jamy ustnej.„Brzydkie” zębyJuż od czasów starożytnych zwraca się uwagę na prawidłowości w uzębieniu człowieka. Pierwsze wzmianki o tego typu przypadłościach można bowiem spotkać już u samego Hipokratesa. Obecnie, pomimo korzyści w postaci poprawy działania narządu żucia oraz przywróceniu prawidłowych warunków zgryzowych, coraz większą potrzebą społeczną stają się walory estetyczne w postaci odpowiedniego, ładnego ułożenia zębów. Ten powód staje się generatorem coraz większej liczby pacjentów pojawiających się w gabinetach ortodontycznych, a co za tym idzie, ortodoncja oprócz tradycyjnego leczenia, rozwinęła gałąź działań jaką jest leczenie grozi noszenie aparatu na zębach?Jak każdy rodzaj leczenia, również leczenie ortodontyczne niesie za sobą ryzyko wystąpienia powikłań oraz skutków ubocznych. Specjaliści najczęściej spotykają się z przypadłościami związanymi z odwapnieniem zębów, zmianami próchniczymi w obrębie uzębienia, stany zapalne oraz recesje dziąseł. Istnieją również przypadki, kiedy w efekcie stosowania aparatu ortodontycznego, dochodzi do uszkodzenia uzębienia, czyli istnieje możliwość wystąpienia stanu zapalnego, zwyrodnienia a nawet martwicy miazgi. Dzieje się tak wskutek zbyt szybkiego przesuwania zębów i najczęściej występuje u użytkowników aparatów stałych. W przypadku użytkowników aparatów ruchomych, istnieje natomiast możliwość pojawienia się stomatopatii, które przebiegać mogą jednocześnie z zakażeniami pochodzenia shutterstockUbytki próchnicowe a aparaty ortodontyczneZdecydowanie najczęstszym powikłaniem stosowania aparatów ortodontycznych są zmiany próchnicowe w postaci ubytków. Jak wynika z obserwacji, najbardziej sprzyjającymi powstawaniu tego typu zmian, są aparaty stałe cienkołukowe. Dlaczego więc aparaty ortodontyczne stwarzają środowisko przyjazne rozwojowi zmian próchnicowych? Głównie ze względu na swoją budowę. Poszczególne elementy składające się na aparat, takie jak pierścienie, łuki, zamki i ligatury, stanowią ograniczenie dla swobodnego przepływu śliny, która samoistnie oczyszcza powierzchnie zębów. Ponadto, są to miejsca, w których dość często gromadzą się oraz zalegają resztki pożywienia, które nie zostają usunięte przez samego pacjenta podczas czynności higienicznych. W związku z powyższym, o ubytki próchnicowe nietrudno, szczególnie w miejscach kontaktu części aparatu z jamy ustnejKluczowe znaczenie w zapobieganiu wszelki skutkom ubocznym noszenia aparatów ortodontycznych, jest odpowiednia higiena jamy ustnej. Jest to bezwzględny obowiązek pacjenta oraz warunek przeprowadzania skutecznego leczenia ortodontycznego. Brak odpowiednio prowadzonej higieny jamy ustnej doprowadza bezpośrednio do tworzenia się ubytków zębowych. Dodatkowym aspektem, zauważanym przez specjalistów, jest nagromadzenie się szczepów bakterii w jamie ustnej, co przyczynia się do pogłębiania zmian próchnicowych.